Havuz elektrik güvenliği: 30 mA kaçak akım rölesi, eşpotansiyel bağlantı, IP sınıfları
Bölge 0, 1 ve 2 tanımları, 12 V SELV zorunluluğu, 30 mA eşiği, IPX8-IPX2 koruma tablosu ve eşpotansiyel bağlantı kapsamı. 22 maddelik kontrol listesi.
Havuz kaçak akım rölesi için üst sınır 30 mA'dır; Bölge 2'de priz ve anahtar ancak bu koruma ile beslenebilir. Havuz teknesinin içi ve çevresindeki 2 m'lik Bölge 1'de yalnızca en çok 12 V alternatif akım veya 30 V doğru akım SELV besleme kullanılabilir. Bölge 0'da minimum koruma IPX8'dir.
Yayımlanma: 2 Eylül 2026 · Güncelleme: 2 Eylül 2026
Bu yazıda ne var
- Üç bölge tanımı: Bölge 0, 2 m'lik Bölge 1 ve 1,5 m'lik Bölge 2, yükseklik sınırı 2,5 m
- 12 V SELV kuralı ve 30 mA kaçak akım rölesi eşiğinin hangi bölgede ne anlama geldiği
- Bölgelere göre minimum IP koruma tablosu: IPX8'den IPX2'ye
- Eşpotansiyel bağlantıya dâhil olan ve olmayan metal parçaların tam listesi
- Kablolama kuralları: 5 cm gömme derinliği, metal kılıf yasağı
- 22 maddelik saha kontrol listesi
Havuz bölgeleri nasıl tanımlanır?
Havuz elektrik güvenliğinin tamamı bölge (zone) mantığına dayanır. Türkiye'de yürürlükteki standart TS HD 60364-7-702:2011'dir; başlığı "Binalarda elektrik tesisatı bölüm 7: Özel tesisat veya mahaller için kurallar kısım 702 — Yüzme havuzları ve diğer havuzlar" şeklindedir ve TS IEC 60364-7-702:1998 ile TS HD 384.7.702:2005'in yerini almıştır (Elektrik Tesisat Portalı, bölüm 1).
Avrupa karşılığı HD 60364-7-702:2010'dur; CENELEC onayı 1 Eylül 2010, yayım tarihi 16 Eylül 2010 ve 23 sayfadır (HD 60364-7-702:2010 kaydı).
| Bölge | Sınırı | Ne kapsar |
|---|---|---|
| Bölge 0 | havuz teknesinin içi | tekne içi, duvar ve zemin girintileri, ayak yıkama tekneleri, su jetlerinin ve şelalelerin içi ve altındaki alan |
| Bölge 1 | havuz kenarından 2 m yatay, zeminden 2,5 m düşey | Bölge 0'ı da içerir; atlama kulesi, tramplen, kaydırak ve başlangıç blokları çevresinde 1,5 m |
| Bölge 2 | Bölge 1'in dış sınırından 1,5 m, yükseklik 2,5 m | fıskiyelerde Bölge 2 yoktur |
Kaynak: HD 60364-7-702:2010 md. 702.30.102–104.
İki pratik ayrıntı bölge hesabını değiştirir. Birincisi, yüksekliği 2,5 m veya daha fazla olan sabit bir bölme varsa Bölge 1 ve Bölge 2 genişliği azaltılabilir (md. 702.30.101). İkincisi, zeminin veya duvarın altına, ya da tavanın üstüne mahfaza içinde ve erişilemeyecek şekilde yerleştirilen donanım bölge içinde sayılmaz (md. 702.55.101.3). Yani bir armatürün "havuza 1,8 m mesafede" olması tek başına yeterli bilgi değildir; erişilebilirliği de belirleyicidir.
Bölge sınırlarının havuz çevresinde nereye düştüğünü tasarım aşamasında belirlemek, sonradan priz taşımaktan çok daha ucuzdur; havuz yerleşimini planlarken tasarım aracı üzerinden kenar mesafelerini baştan görmek işi kolaylaştırır.
Bölge 1'de neden 12 V zorunlu?
Standardın en katı hükmü budur. Md. 702.410.3.101.1, yüzme havuzu ve çocuk havuzunun Bölge 0 ve Bölge 1'inde yalnızca SELV kullanılmasını, anma geriliminin en fazla 12 V alternatif akım veya 30 V doğru akım olmasını ve besleme kaynağının Bölge 0 ile Bölge 1 dışına yerleştirilmesini ister (HD 60364-7-702:2010).
Bunun fizyolojik gerekçesi ıslak deri direncinin düşmesidir. Kuru deride tolere edilebilen bir gerilim, suya batmış vücutta kalp üzerinden akım geçirebilir. Bu yüzden su altı armatürlerinde 230 V kullanımı hiçbir koşulda savunulabilir değildir; trafonun havuz mahalli dışına konumlandırılması da aynı mantığın parçasıdır.
Bölge 2'de üç seçenekten biri uygulanır (md. 702.410.3.101.3): SELV, anma artık çalışma akımı en fazla 30 mA olan kaçak akım rölesi ile beslemenin otomatik kesilmesi, veya elektriksel ayırma. Fıskiyelerde Bölge 0 ve 1 için de aynı üç seçenek geçerlidir (md. 702.410.3.101.2), çünkü fıskiye teknesine insan girmesi öngörülmez.
30 mA eşiği keyfi bir sayı değildir. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliğinin 39. maddesi hata akımı korumasının arıza akımını devreyi 0,2 saniye içinde açacak şekilde boyutlandırılmasını öngörür ve 50 V esasını kurar (Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği tam metni). 30 mA, kalp fibrilasyonu eşiğinin altında kalan ve 0,2 saniyede kesilebilen bir akım seviyesidir.
Türkiye uygulamasında bir çelişki var: Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği 1984'ten beri yürürlüktedir ve 1986, 1995, 1996, 1998, 2000 ve 2004 değişikliklerine rağmen güncel HD 60364 serisini bütünüyle yansıtmaz (Elektrik Tesisat Portalı). Bu boşluğu Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliğinin 2. maddesi kapatır: yönetmelikte bulunmayan hükümler için EN, HD, IEC, VDE ve DIN standartları geçerli sayılır.
Yönetmeliğin Ek H bölümü havuzlara özgü kuralları içerir. EMO aktarımına göre Ek H-7, Bölge 2'de priz ve anahtar kullanımını IΔn ≤ 30 mA kaçak akım rölesi koşuluna bağlar; Ek H-10, Bölge 1'de 12 V alternatif akım ya da 30 V doğru akım SELV, ≤30 mA röle veya elektriksel ayırma seçeneklerini sayar ve erişim ızgarası açıldığında en az IPXXB korumasını ister (EMO teknik makalesi).
Hangi bölgede hangi IP koruma sınıfı gerekir?
Standardın Tablo 702.1'i minimum koruma derecelerini bölgelere göre verir. Temizlikte su jeti kullanılıp kullanılmaması sonucu değiştirir.
| Bölge | Su jeti ile temizlik var | Su jeti yok | Not |
|---|---|---|---|
| Bölge 0 | IPX5 ve IPX8 | IPX8 | tekne içi |
| Bölge 1 | IPX5 | IPX4 | 2 m yatay, 2,5 m düşey |
| Bölge 2 — dış mekân | IPX5 | IPX4 | — |
| Bölge 2 — iç mekân | IPX5 | IPX2 | kapalı havuz |
Kaynak: HD 60364-7-702:2010 Tablo 702.1. Aynı bölge/IP eşleşmesi Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği Ek H-5'te de yer alır (EMO).
IPX8, sürekli su altında kalmaya karşı korumadır; su altı armatürünün taşıması gereken sınıf budur. Kapalı havuzda Bölge 2'de IPX2'ye kadar inilebilmesi, iç mekânda sıçrama yükünün düşük olması varsayımına dayanır. Ancak temizlikte basınçlı su kullanan bir tesiste bu varsayım geçersizdir ve sınır IPX5'e çıkar.
Su altı armatürleri için ürün standardı TS EN IEC 60598-2-18:2022'dir; prizlerde TS EN 60309-2, süs havuzu tulumbalarında EN 60335-2-41, IP kodu tanımında TS 3033 EN 60529 referans alınır (Elektrik Tesisat Portalı; EMO).
Priz ve anahtarların havuz kenarından bırakılması gereken asgari mesafe md. 702.53'te düzenlenir; standardın ücretli tam metnine erişilemediği için bu değer veri yok olarak bırakılmıştır.
Eşpotansiyel bağlantıya neler dâhil edilir?
Ek koruyucu eşpotansiyel kuşaklama, havuz güvenliğinin en çok atlanan bileşenidir. Md. 702.415.2 kuralı şöyle kurar:
"All extraneous-conductive-parts in zones 0, 1 and 2 shall be connected by protective equipotential bonding conductors to the protective conductors of the exposed-conductive-parts of equipment situated in these zones."
Kaynak: HD 60364-7-702:2010 md. 702.415.2.
Standart, hangi parçaların bağlanacağını ve hangilerinin bağlanmasının gerekmediğini örnekleyerek ayırır. Bu ayrım sahada sürekli yanlış uygulanır.
| Bağlanması gereken | Bağlanması gerekmeyen |
|---|---|
| tatlı su, atık su, gaz, ısıtma ve klima metal boru hatları | havuz merdivenleri ve bariyerler |
| yapının metal kısımları | atlama yapısı merdivenleri |
| havuz teknesinin metal kısımları | havuz kenarı tutamakları |
| yalıtkan olmayan döşemelerin metal donatısı | taşma borusu ızgara kapakları ve montaj çerçeveleri |
| beton havuzun metal donatısı | pencere ve kapı kasaları, başlangıç blokları |
Standart ayrıca tamamen kapsüllenmiş donatılı beton karoların, metal içermeyen karoların, karo kaplamalarının ve üst toprak örtüsünün (çim) yabancı iletken parça sayılmadığını belirtir.
Beton havuzun donatısının bağlanması zorunlu, havuz merdiveninin bağlanması ise gerekli değildir. Bunun nedeni donatının toprak potansiyelini havuz gövdesine taşıması, merdivenin ise su içinde zaten eşpotansiyel bir ortamda bulunmasıdır.
İletken kesiti tarafında Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliğinin 63. maddesi banyo ve duş potansiyel dengelemesi için en az 4 mm² bakır veya 2,5 mm × 20 mm galvanizli çelik şerit öngörür; 32. maddenin (c) bendi potansiyel dengelemesini 62. ve 63. maddelere bağlar (yönetmelik tam metni). Havuz için doğrudan kesit veren bir hüküm bulunamadı; projede kesit hesabı bu iki maddeye dayandırılmalıdır.
Kablolama ve tesisat odası kuralları neler?
Kablolama tarafında üç hüküm belirleyicidir:
- Erişilebilir metal kılıf yasağı. Md. 702.522.8.101, Bölge 0, 1 ve 2'de kablolama sistemlerinde erişilebilir metal kılıf bulunmamasını ister. Erişilemeyen metal kılıflar ek eşpotansiyel kuşaklamaya bağlanır.
- Bölge içi devre sınırı. Md. 702.522.8.102, Bölge 0 ve 1'deki kablolamanın yalnızca o bölgedeki donanımı beslemekle sınırlı olmasını öngörür. Bölgeleri sınırlayan duvar, tavan veya döşemede ve Bölge 2'de bölge dışını besleyen devreler ya en az 5 cm derinliğe gömülü olacak, ya ≤30 mA röle ile korunacak, ya SELV olacak, ya da elektriksel ayırma uygulanacaktır.
- Fıskiye kabloları. Md. 702.522.8.103, IEC 60245 tip 66 kablo ve EN 61386-1'e göre X5XX darbe dayanımlı boru kullanılmasını ister.
Kaynak: HD 60364-7-702:2010.
Tesisat odası tarafında kural nettir: oda Bölge 1 ve Bölge 2 dışında olmalı, odaya monte tüm donanım en az IPX5 korumaya sahip olmalı, kapak veya kapı yalnızca anahtar ya da alet ile açılabilmelidir. Pompanın havuza bağlantısı iletken olmayan su boruları ile ya da eşpotansiyel kuşaklamaya bağlanmış metal borularla yapılır (Elektrik Tesisat Portalı, bölüm 2).
Makine dairesinin havuza mesafesi hidrolik hesabı da doğrudan etkiler; bölge sınırı yüzünden odayı uzaklaştırmak boru boyunu ve basma yüksekliğini artırır. Bu ilişkiyi havuz hidroliği boyutlandırma yazısında sayısal olarak çözdük. Pompanın yıllık tüketimini ise havuz elektrik tüketimi hesaplama yazısında kWh bazında ele aldık.
22 maddelik saha kontrol listesi
- Bölge 0, 1 ve 2 sınırları proje üzerinde çizili mi
- Bölge 1 genişliği 2 m, Bölge 2 genişliği 1,5 m olarak alınmış mı
- Atlama/kaydırak çevresinde 1,5 m sınırı uygulanmış mı
- Bölge yüksekliği 2,5 m'de kesilmiş mi
- Su altı armatürleri en çok 12 V a.a. / 30 V d.c. SELV mi
- SELV trafosu Bölge 0 ve 1 dışında mı
- Bölge 2'deki priz ve anahtarlar ≤30 mA kaçak akım rölesi ile korunuyor mu
- Kaçak akım rölesinin test tuşu sezon başında ve ayda bir denendi mi
- Bölge 0 donanımı IPX8 mi (jetli temizlikte ayrıca IPX5)
- Bölge 1 donanımı jetli temizlikte IPX5, jetsizde IPX4 mü
- Kapalı havuzda Bölge 2 donanımı en az IPX2 mi
- Su altı armatürleri TS EN IEC 60598-2-18'e uygun mu
- Beton havuzun metal donatısı eşpotansiyel kuşaklamaya bağlı mı
- Metal boru hatları (su, atık su, gaz, ısıtma, klima) bağlı mı
- Yalıtkan olmayan döşeme donatısı bağlı mı
- Kuşaklama iletkeni kesiti en az 4 mm² bakır (veya 2,5 × 20 mm galvanizli şerit) mi
- Kuşaklama bağlantı noktaları erişilebilir ve etiketli mi
- Bölge içi kablolamada erişilebilir metal kılıf yok mu
- Bölge dışını besleyen devreler en az 5 cm gömülü veya ≤30 mA korumalı mı
- Tesisat odası Bölge 1 ve 2 dışında mı, donanım en az IPX5 mi
- Tesisat odası kapağı anahtar veya alet ile mi açılıyor
- Pompa–havuz bağlantısı yalıtkan boru ile veya kuşaklamaya bağlı metal boru ile mi yapılmış
Bu listenin 8. maddesi en çok ihmal edileni. Kaçak akım rölesi mekanik bir bileşendir ve yıllarca hiç açmadığında sıkışabilir. Test tuşunun sezon başında ve ayda bir denenmesi, koruma varsayımını doğrulamanın tek yoludur.
Havuz elektrik tesisatı, mevzuatın havuz için doğrudan hüküm içermediği bir alan olduğu için standarda dayanır. Bu tabloyu yönetmelik yükümlülükleriyle birlikte okumak isteyenler yüzme havuzu yönetmeliği rehberine, imar tarafındaki muafiyet tartışması için havuz emsal ve taban alanı yazısına bakabilir.
Sık sorulan sorular
Havuz için 30 mA yeterli mi, 10 mA daha güvenli olmaz mı?
Standart üst sınırı 30 mA olarak belirler; daha düşük anma akımı kullanmak yasak değildir. Ancak 10 mA rölelerde kaçak akımların toplamı nedeniyle hatalı açmalar sıklaşır. Uzun kablo hatlarında pratik çözüm, 30 mA röleyi devre başına ayırmaktır.
Su altı armatürünü 230 V ile besleyebilir miyim?
Hayır. Bölge 0 ve Bölge 1'de standart yalnızca en çok 12 V alternatif akım veya 30 V doğru akım SELV besleme öngörür. Besleme trafosunun da bu bölgelerin dışında konumlandırılması gerekir. 230 V su altı armatürü hiçbir koşulda uygun değildir.
Havuz merdivenini topraklamam gerekir mi?
Standart, havuz merdivenlerini ve bariyerleri eşpotansiyel kuşaklamaya bağlanması gerekmeyen parçalar arasında sayar. Buna karşılık beton havuzun metal donatısı, metal boru hatları ve yapının metal kısımları bağlanmak zorundadır.
Kaçak akım rölesi sürekli atıyor, ne yapmalı?
Önce her devreyi tek tek ayırarak kaçağın kaynağını bulun; en sık nedenler nem almış su altı armatürü, zarar görmüş yer altı kablosu ve pompa sargısındaki izolasyon zayıflığıdır. Röleyi devre dışı bırakmak veya daha yüksek akımlı röleyle değiştirmek çözüm değildir.
Bölge sınırı duvarla değişir mi?
Değişir. Yüksekliği 2,5 m veya daha fazla olan sabit bir bölme varsa Bölge 1 ve Bölge 2 genişliği azaltılabilir. Ayrıca zemin altına, duvar arkasına veya tavan üstüne erişilemeyecek şekilde mahfazalanmış donanım bölge içinde sayılmaz.
Kaynaklar
- HD 60364-7-702:2010, Low-voltage electrical installations — Part 7-702: Swimming pools and fountains (CENELEC), katalog kaydı ve madde metinleri: https://standards.iteh.ai/catalog/standards/clc/681fcce9-6300-4ee1-868e-40fd47cdf2c4/hd-60364-7-702-2010
- Elektrik Tesisat Portalı, "Ülkemizde havuzlarda elektrik tesisatı ile ilgili yönetmelikler ve standartlar — Bölüm 1": https://www.elektriktesisatportali.com/ulkemizde-havuzlarda-elektrik-tesisati-ilgili-yonetmelikler-ve-standartlar-bolum-1.html
- Elektrik Tesisat Portalı, "Bölüm 2": https://www.elektriktesisatportali.com/ulkemizde-havuzlarda-elektrik-tesisati-ilgili-yonetmelikler-ve-standartlar-bolum-2.html
- Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği, tam metin (md. 32, 39, 63): https://www.emo.org.tr/ekler/cc5a85842d8d326_ek.pdf
- EMO teknik makalesi, Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği Ek H maddeleri: https://www.emo.org.tr/genel/bizden_detay.php?kod=120189&tipi=5&sube=0
Erişim notu: HD 60364-7-702:2010 ve TS HD 60364-7-702:2011 tam metinleri ücretlidir; madde metinleri CENELEC katalog kaydından alınmıştır. Md. 702.53 (priz ve anahtar yerleşimi) metnine erişilemedi. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliğinin Ek H bölümü, elde edilen yönetmelik PDF'inde yer almadığı için Ek H madde başlıkları ve değerleri EMO teknik makalesinden aktarılmıştır.
İlgili içerikler
- Yüzme havuzu yönetmeliği: hangi havuz kapsamda, hangi parametre zorunlu
- İmar açısından zemin üstü havuz ile gömme havuz farkı
- Panel havuz elektrik tüketimi hesaplama
- Havuz hidroliği: pompa, filtre ve boru çapını birlikte boyutlandırma
