Langelier Doygunluk İndeksi (LSI) nedir, nasıl hesaplanır?
Havuz LSI değeri nedir nasıl hesaplanır: Langelier formülü, sıcaklık, sertlik, alkalinite ve TDS faktör tabloları ile üç örnek senaryo hesabı.
Havuz LSI değeri nedir nasıl hesaplanır sorusunun cevabı tek satırlık bir formüldür: LSI = pH + sıcaklık faktörü + kalsiyum sertliği faktörü + alkalinite faktörü − 12,1. Sonuç −0,5 ile +0,5 arasındaysa su dengededir; altı korozif, üstü kireçlendiricidir. Dört ölçüm ve bir tablo yeterlidir.
Bu yazıda ne var
- Formülün dört değişkeni ve TDS'ye bağlı sabitin iki değeri (12,1 ve 12,2)
- Sıcaklık, kalsiyum sertliği ve alkalinite için 11 satırlık faktör tabloları
- Dengede, korozif ve kireçlendirici olmak üzere üç senaryo hesabı
- Aynı suyun 4 mevsimde nasıl farklı LSI verdiğini gösteren sonuç tablosu
- Liner kaplı havuzda negatif LSI'nin ne anlama geldiği
Havuz LSI değeri nasıl hesaplanır, formül nedir?
\[ \text{LSI} = \text{pH} + \text{TF} + \text{CF} + \text{AF} - K \]
| Değişken | Anlamı | Nereden gelir |
|---|---|---|
| pH | Ölçülen pH | Test kiti / fotometre |
| TF | Sıcaklık faktörü | Su sıcaklığı, tablo |
| CF | Kalsiyum sertliği faktörü | mg/L CaCO₃, tablo |
| AF | Karbonat alkalinitesi faktörü | mg/L CaCO₃, tablo |
| K | TDS'ye bağlı sabit | TDS <1.000 ppm ≈ 12,1; ≥1.000 ppm ≈ 12,2 |
Formül ve faktör mantığı Langelier Saturation Index faktör tablolarında, K sabitinin TDS'ye bağlı iki değeri ise Florida's Best Pools LSI notunda veriliyor.
İndeks kimyasal bir "iyi/kötü" notu değil, kalsiyum karbonatın çözünme dengesinin işaretidir. Negatif LSI su kalsiyum arıyor demektir; pozitif LSI su kalsiyumu bırakıyor demektir.
Faktör tabloları hangi değerleri veriyor?
Kaynak tablo Fahrenheit ölçeğindedir; aşağıda °C karşılıkları tarafımızca çevrilerek eklenmiştir.
Sıcaklık faktörü (TF)
| Su sıcaklığı (°F) | Su sıcaklığı (°C, çevrilmiş) | TF |
|---|---|---|
| 32 | 0,0 | 0,0 |
| 37 | 2,8 | 0,1 |
| 46 | 7,8 | 0,2 |
| 53 | 11,7 | 0,3 |
| 60 | 15,6 | 0,4 |
| 66 | 18,9 | 0,5 |
| 76 | 24,4 | 0,6 |
| 84 | 28,9 | 0,7 |
| 94 | 34,4 | 0,8 |
| 105 | 40,6 | 0,9 |
| 128 | 53,3 | 1,0 |
Kalsiyum sertliği faktörü (CF) ve alkalinite faktörü (AF)
| Ölçüm (mg/L CaCO₃) | CF | AF |
|---|---|---|
| 5 | 0,3 | 0,7 |
| 25 | 1,0 | 1,4 |
| 50 | 1,3 | 1,7 |
| 75 | 1,5 | 1,9 |
| 100 | 1,6 | 2,0 |
| 150 | 1,8 | 2,2 |
| 200 | 1,9 | 2,3 |
| 300 | 2,1 | 2,5 |
| 400 | 2,2 | 2,6 |
| 800 | 2,5 | 2,9 |
| 1.000 | 2,6 | 3,0 |
Tablo değerleri: LSI faktör tabloları. Aynı kaynak işletme hedefi olarak pH 7,2–7,6, toplam alkalinite 80–125 mg/L ve kalsiyum sertliği 200–400 mg/L verir (aynı kaynak).
Yönetmelikle karşılaştırma burada önemli: Türkiye yönetmeliği toplam alkaliniteyi 30–180 mg/L bandında sınırlar ve pH'ı 6,5–7,8 aralığında ister; kalsiyum sertliği ise Ek-1 parametre listesinde hiç yer almaz (Resmî Gazete metni ve ekleri). Yani LSI, mevzuatın boş bıraktığı yeri dolduran bir işletme aracıdır. Parametrelerin birbirini nasıl etkilediği havuz suyu dengesi rehberinde ayrıntılı anlatılıyor.
Birimli örnek: 5 × 10 m havuz, ağustos ölçümü
Ölçümler: pH 7,6; su sıcaklığı 28,9 °C; kalsiyum sertliği 300 mg/L; toplam alkalinite 150 mg/L; TDS 900 ppm.
- pH = 7,6
- TF → 28,9 °C (84 °F) satırı = 0,7
- CF → 300 mg/L satırı = 2,1
- AF → 150 mg/L satırı = 2,2
- K → TDS 900 ppm, yani 1.000 ppm altı = 12,1
\[ \text{LSI} = 7{,}6 + 0{,}7 + 2{,}1 + 2{,}2 - 12{,}1 = +0{,}5 \]
Sonuç bandın üst sınırında. Aynı havuzda pH'ı 7,6'dan 7,4'e çekmek LSI'yi +0,3'e indirir; başka hiçbir kimyasala dokunmadan. Bu, pH'ın formüldeki en güçlü kol olmasından kaynaklanır: 0,1 pH değişimi doğrudan 0,1 LSI değişimidir.
Üç senaryo: dengede, korozif, kireçlendirici
| Senaryo | pH | Sıcaklık (°C) → TF | Sertlik (mg/L) → CF | Alkalinite (mg/L) → AF | K | LSI | Sonuç |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Dengede | 7,5 | 28,9 → 0,7 | 300 → 2,1 | 100 → 2,0 | 12,1 | +0,2 | Müdahale gerekmez |
| Korozif | 7,0 | 18,9 → 0,5 | 100 → 1,6 | 50 → 1,7 | 12,1 | −1,3 | Sertlik ve alkalinite yükseltilir |
| Kireçlendirici | 7,8 | 28,9 → 0,7 | 400 → 2,2 | 200 → 2,3 | 12,1 | +0,9 | pH düşürülür, sertlik seyreltilir |
Denge aralığı kaynağa göre −0,5…+0,5 (LSI faktör tabloları); daha temkinli bir işletme hedefi −0,3…+0,3'tür (Florida's Best Pools). Aynı kaynak kalsiyum sertliği 400 mg/L'yi geçtiğinde kimyasal değil seyreltme önerir (Florida's Best Pools).
Aynı su neden mevsimde farklı LSI veriyor?
Sıcaklık faktörü tek başına 0,4 puanlık oynama üretir. Aşağıdaki tablo sabit kimyasal değerlerle (pH 7,5; sertlik 300 mg/L; alkalinite 100 mg/L; K = 12,1) yalnızca su sıcaklığını değiştiriyor.
| Dönem | Su sıcaklığı (°C) | TF | LSI | Yorum |
|---|---|---|---|---|
| Kış, ısıtmasız havuz | 7,8 | 0,2 | −0,3 | Bandın alt sınırı, korozyona yakın |
| İlkbahar | 15,6 | 0,4 | −0,1 | Dengede |
| Yaz | 24,4 | 0,6 | +0,1 | Dengede |
| Isıtılmış havuz / sıcak dönem | 28,9 | 0,7 | +0,2 | Dengede, kireç eğilimi başlar |
TF değerleri: LSI faktör tabloları. Sonuç şu: kışlık hazırlık öncesinde yaz ayarlarıyla bırakılan su, sıcaklık düştükçe negatif tarafa kayar. Isıtmalı havuzlarda ise ters yönde, kireç tarafında bir kayma olur; sert su bölgelerindeki önlemler havuz sert su ve kireç önleme yazısında ele alınıyor.
Siyanürik asit LSI hesabını neden bozar?
Toplam alkalinite ölçümü siyanürik asitten (CYA) etkilenir; doğru hesap için karbonat alkalinitesi kullanılmalıdır, yani toplam alkaliniteden CYA katkısı düşülür (Florida's Best Pools). Kullanılacak sayısal düzeltme katsayısı bu oturumda birincil kaynaktan doğrulanamadığı için burada verilmiyor — kurumsal veri yok.
Etkinin yönü ise nettir: düzeltme yapılmadığında AF olduğundan büyük çıkar ve LSI yanlış biçimde daha güvenli görünür. Yönetmelik CYA'yı en çok 100 mg/L ile sınırlar ve her gün ölçülmesini ister (Resmî Gazete Ek-1; 28143 sayılı değişiklik, Ek-4). CYA 100 mg/L'ye dayanmış havuzda LSI okumasına güvenmek yerine önce CYA düşürülür; hesabı siyanürik asit düşürme yazısında veriliyor.
Liner kaplı havuzda LSI nasıl yorumlanır?
Sıvalı ve mozaikli havuzda negatif LSI doğrudan yüzeyi yer: su, kaplamadaki kalsiyumu çözer. Liner kaplı havuzda ise çözülecek kalsiyum karbonat yüzeyi yoktur; bu, negatif LSI'nin zararsız olduğu anlamına gelmez, hasarın yerini değiştirir.
- Negatif LSI, liner havuz: hasar liner yüzeyinde değil, metal aksamda ve ısı değiştiricide korozyon olarak görünür. Merdiven, tutamak, nozul halkaları ve pompa gövdesi izlenmelidir.
- Pozitif LSI, liner havuz: kireç, liner yüzeyinde pürüzlü bir film ve su hattında bant bırakır. Liner üzerindeki kireç mekanik olarak kazınamaz; kaplamayı çizme riski yüksektir.
- Dolgu suyu etkisi: kuyu suyu veya sert şebeke suyuyla yapılan takviye, liner havuzda sertliği hızla yukarı taşır ve LSI'yi pozitif banda iter.
Liner ömrü ve bakım koşulları havuz lineri yazısında, kaplama seçenekleri ise havuz modelleri sayfasında karşılaştırılıyor.
Sık sorulan sorular
LSI kaç olmalı? Denge bandı −0,5 ile +0,5 arasıdır; işletmede −0,3…+0,3 hedeflenir. Negatif değerler korozyon, pozitif değerler kireçlenme yönünü gösterir (faktör tabloları; Florida's Best Pools).
LSI hesabı için hangi ölçümler gerekir? pH, su sıcaklığı, kalsiyum sertliği, toplam alkalinite ve toplam çözünmüş katı (TDS). TDS yalnızca sabiti seçmek için gerekir: 1.000 ppm altında 12,1, üzerinde 12,2 (Florida's Best Pools).
Kalsiyum sertliği yönetmelikte var mı? Yok. Yönetmeliğin Ek-1 kimyasal parametre listesinde kalsiyum sertliği bulunmaz; toplam alkalinite 30–180 mg/L, pH 6,5–7,8 olarak sınırlanır (Resmî Gazete Ek-1).
LSI dengedeyse su güvenli midir? Hayır. LSI yalnızca kalsiyum karbonat dengesini ölçer; dezenfeksiyonu ölçmez. Serbest klor açık havuzda 1–3 mg/L, bağlı klor en çok 0,2 mg/L olmalıdır (Resmî Gazete Ek-1).
LSI'yi en hızlı hangi parametre değiştirir? pH. Formülde birebir girdiği için 0,2 pH düşüşü LSI'yi 0,2 puan düşürür. Sertlik ve alkalinite değişimleri faktör tablosunda basamaklı ilerlediğinden daha yavaş etki eder (faktör tabloları).
İlgili içerikler
- Havuz suyu dengesi: 6 parametrenin birbirini nasıl etkilediği
- Klor kilitlenmesi ve siyanürik asit birikimi
- Sert su bölgelerinde kireç önleme protokolü
- Havuz lineri nedir, ömrü ve bakımı
Kaynaklar
- Langelier Saturation Index faktör tabloları — https://www.frogproducts.com/wp-content/themes/frog-products/html/Langelier.htm
- Florida's Best Pools, Langelier Saturation Index — https://floridasbestpools.com/training/library/water-chemistry/langelier-saturation-index
- Yüzme Havuzlarının Tabi Olacağı Sağlık Esasları Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete metni ve ekleri (PDF) — https://api.kmo.org.tr/uploads/portal/resimler/ekler/ca41479ac167979_ek.pdf
- 15.12.2011 tarihli ve 28143 sayılı değişiklik yönetmeliği (PDF) — https://www.alsglobal.eu/media-tr/mevzuat/yuzme-havuzlarinin-tabi-olacagi-saglik-esaslari-hakkinda-yonetmelik.pdf
