Klor kilitlenmesi ve siyanürik asit birikimi: kısmi su değişimi hesabı
Siyanürik asit nasıl düşürülür: klor kilitlenmesi mekanizması, kısmi su değişimi formülü ve yaygın havuz ölçüleri için m³ ile TL maliyet tablosu.
Siyanürik asit nasıl düşürülür sorusunun tek etkili cevabı seyreltmedir: suyun bir kısmı boşaltılıp tazesi eklenir. Hedef oran 1 − hedef/mevcut ile bulunur; 150 mg/L'den 100 mg/L'ye inmek için suyun %33'ü değiştirilir. 75 m³ havuzda bu 25 m³ ve İstanbul tarifesinde yaklaşık 2.914 TL demektir.
Bu yazıda ne var
- Siyanürik asidin neden azalmadığı: yalnızca sıçrama ve ters yıkamayla kayıp
- Klor kilitlenmesinin ölçülmüş etkisi: 40 ppm CYA'da 3 ppm klor, stabilizatörsüz 1 ppm kadar iş yapar
- Kısmi su değişimi formülü ve 5 yaygın havuz ölçüsü için m³ tablosu
- İSKİ ve ASKİ 2026 tarifeleriyle TL maliyet tablosu
- Yönetmeliğin 100 mg/L üst sınırı ve günlük ölçüm zorunluluğu
Siyanürik asit havuzda neden birikir?
Siyanürik asit (CYA), klora ultraviyole kalkanı sağlayan bir stabilizatördür. Havuza iki yolla girer: doğrudan stabilizatör olarak veya trikloroizosiyanürik asit (triklor) ve diklor gibi stabilize klor ürünleriyle. Bu ürünler klor bıraktıkça CYA'yı suda biriktirir.
Kritik nokta CYA'nın yok olmamasıdır. NSW Health, siyanüratın havuzdan yalnızca sıçrama ve filtre ters yıkaması yoluyla ayrıldığını, klor gibi tükenmediğini belirtir (NSW Health, Stabiliser (cyanurate) use in outdoor swimming pools). City of Lubbock'un işletme belgesi de aynı sonuca varır: CYA'yı düşürmenin tek etkili yolu suyu boşaltıp yeniden doldurmaktır (City of Lubbock, ppm Cyanuric Acid).
Sonuç şu: tablet klorla yürütülen bir sezonda CYA tek yönlü artar. Ters yıkama su tüketiminin bu birikimi ne kadar yavaşlattığı ters yıkama su tüketimi yazısında ayrıca ele alınıyor.
Stabilizatör ne kadar fayda sağlıyor, hangi noktada duruyor?
Faydanın büyük kısmı ilk 20–30 mg/L'de alınır. NSW Health'in verdiği bir saatlik serbest klor kayıpları şöyledir:
| CYA (mg/L) | Bir saatteki serbest klor kaybı | Bir saat sonra kalan (Lubbock) |
|---|---|---|
| 0 | ~%35 | %65 |
| 10 | ~%12 | %88 |
| 20 | ~%5 | %95 |
| 30 | ~%3 | %97 |
| 40 | ~%2 | %98 |
| 50+ | ek fayda yok | — |
Kayıp yüzdeleri NSW Health, kalan yüzdeler City of Lubbock belgesindendir.
Tablo iki şeyi birlikte gösteriyor: 0'dan 20 mg/L'ye çıkmak kaybı %35'ten %5'e indiriyor; 30'dan 50'ye çıkmak ise ölçülebilir bir kazanç vermiyor. NSW Health optimum değeri 30 mg/L, üst sınırı 50 mg/L olarak verir ve 40 mg/L'nin üzerinde ek fayda görülmediğini yazar (NSW Health).
Klor kilitlenmesi tam olarak nasıl çalışır?
"Kilitlenme" ölçüm cihazının hatası değildir; kimyasal dengenin sonucudur. Serbest klor testi HOCl ve OCl⁻ ile klorlu siyanürat türlerini birlikte okur, ama dezenfeksiyon işini yalnızca HOCl yapar. EPA sunumu dezenfeksiyon hızını k[HOCl][organizma] olarak yazar ve toplam siyanürat arttıkça sabit toplam klorda HOCl derişiminin düştüğünü, dolayısıyla reaksiyon hızının azaldığını belirtir (EPA, Dichlor & Trichlor Water Chemistry Implications).
Aynı sunum bir hız karşılaştırması da verir: klorlu siyanürat türünün hidroliz yarı ömrü 4,1 saniye iken monokloraminin 9,2 saattir; yani siyanürat depoladığı kloru yaklaşık 8.000 kat daha hızlı serbest bırakır (EPA). Bu yüzden siyanürat bir "depo"dur, kloramin gibi bir "atık" değildir; ama depoda tutulan klor o anda dezenfekte etmez.
Kilitlenmenin işletme karşılığı, minimum klor hedefinin yükselmesidir:
- Oran kuralı: minimum serbest klor, CYA seviyesinin %7,5'i olmalıdır (City of Lubbock).
- Eşdeğerlik: 40 ppm CYA ve 3 ppm klorlu havuz, stabilizatörsüz 1 ppm klorlu havuz kadar dezenfekte eder (City of Lubbock).
- Minimum klor: stabilize açık havuzda minimum serbest klor 1 mg/L değil 3 mg/L'dir (NSW Health).
- Test eşiği: CDC, siyanürik asit içeren havuzda en az 2 ppm serbest klor ister (CDC, Home Pool and Hot Tub Water Treatment and Testing).
Burada yönetmelikle bir gerilim doğar: Türkiye yönetmeliği açık havuzda serbest kloru 1–3 mg/L bandında sınırlar (Resmî Gazete metni ve ekleri). CYA 100 mg/L'ye dayanmışsa %7,5 kuralı 7,5 mg/L klor gerektirir, ama bu değer yönetmelik üst sınırının iki katıdır. Yani yüksek CYA'da klor artırarak dengeye çıkmak mevzuata uygun değildir; tek çıkış CYA'yı düşürmektir.
Üst sınır nedir, ne sıklıkla ölçülür?
| Çerçeve | CYA üst sınırı | Ölçüm sıklığı |
|---|---|---|
| TR Yönetmelik | en çok 100 mg/L | Her gün (Ek-4) |
| WHO 2006 | en çok 100 mg/L | — |
| CDC MAHC 2023 | en çok 90 mg/L | — |
| NSW Health | optimum 30, üst 50 mg/L | — |
| EPA sunumu (kamu havuzu) | ideal 30–50, üst 100 mg/L | — |
Kaynaklar: Resmî Gazete Ek-1, 28143 sayılı değişiklik Ek-4, WHO Vol. 2, CDC MAHC 2023, NSW Health, EPA.
CDC MAHC ayrıca 300 ppm ve üzerindeki CYA'yı acil müdahale gerektiren durum olarak sınıflar (CDC MAHC 2023). Şoklama gerektiren bir durumda ise CYA fazlalığı ayrıca engeldir: hiperklorlamanın etkili olması için CYA'nın 15 ppm veya altında olması gerekir (City of Lubbock).
Siyanürik asit nasıl düşürülür, hesap nasıl yapılır?
Seyreltme doğrusaldır. Suyun f kesri değiştirilirse:
\[ \text{CYA}_{son} = \text{CYA}_{ilk} \times (1 - f) \qquad\Rightarrow\qquad f = 1 - \frac{\text{CYA}_{hedef}}{\text{CYA}_{mevcut}} \]
Birimli örnek: 5 × 10 m, ortalama derinlik 1,5 m havuz → hacim = 5 × 10 × 1,5 = 75 m³. Mevcut CYA 150 mg/L, hedef 100 mg/L.
- f = 1 − (100 / 150) = 0,333 → %33,3
- Değişecek su = 75 × 0,333 = 25,0 m³
- Maliyet = 25,0 × 116,55 TL/m³ = 2.914 TL (İSKİ konut 3. kademe, KDV hariç)
Tarife: İSKİ 2026 aylık su ve atıksu birim fiyatları. Hedefi 90 mg/L'ye çekmek f'yi %40'a çıkarır: 30 m³ ve yaklaşık 3.497 TL.
Yaygın havuz ölçüleri için hazır tablo
Aşağıdaki tablo, CYA'yı 150 mg/L'den 100 mg/L'ye indirmek için (f = %33,3) gereken su miktarını ve maliyeti veriyor. Birim fiyatlar KDV hariçtir.
| Havuz ölçüsü (m) | Ortalama derinlik (m) | Hacim (m³) | Değişecek su (m³) | İSKİ 3. kademe (TL) | ASKİ 30 m³ üzeri (TL) |
|---|---|---|---|---|---|
| 3 × 6 | 1,3 | 23,4 | 7,8 | 909 | 788 |
| 4 × 8 | 1,5 | 48,0 | 16,0 | 1.865 | 1.616 |
| 5 × 10 | 1,5 | 75,0 | 25,0 | 2.914 | 2.525 |
| 6 × 12 | 1,6 | 115,2 | 38,4 | 4.476 | 3.878 |
| 8 × 16 | 1,6 | 204,8 | 68,3 | 7.958 | 6.894 |
Tarifeler: İstanbul için 5.01.2026 tarihli konut 3. kademe (31 m³ ve üzeri) su + atıksu toplamı 116,55 TL/m³ (İSKİ); Ankara için 25.08.2026 tarihli 30 m³ üzeri konut tarifesi 100,98 TL/m³ (ASKİ Su Tarifesi).
İki uyarı: İSKİ tarifesi aylık güncellenir; 3.02.2026 tarihli listede aynı kademe 120,93 TL/m³'e çıkmıştır (İSKİ). Havuz dolumu çoğu abonede aylık tüketimi üst kademeye taşıdığı için hesapta en üst kademe kullanılmıştır; alt kademelerde birim fiyat İstanbul'da 52,88 ve 80,58 TL/m³'tür (İSKİ). Yıllık bakım bütçesi içinde bu kalemin payı havuz bakım maliyeti yazısında karşılaştırılıyor.
Kimyasal tarafındaki birim fiyatlar için Türkiye'ye özgü kurumsal bir kaynak doğrulanamadı — kurumsal veri yok. Bu nedenle tabloda yalnızca su ve atıksu bedeli yer alıyor.
Su değişimi nasıl uygulanır?
- Ölç ve kaydet. CYA'yı ölç, hacmi hesapla, f oranını bul. Yönetmelik CYA'nın her gün ölçülüp kayda geçirilmesini ister (28143 sayılı değişiklik Ek-4).
- Boşaltmayı ters yıkamayla birleştir. Ters yıkama zaten CYA'yı azaltan iki mekanizmadan biridir (NSW Health).
- Liner havuzda kısmi seviye düşür. Suyu tam boşaltmak liner havuzda kırışma ve hidrostatik risk üretir; hesaplanan kesir kadar indir.
- Tazesini ekle, sonra dengeyi kur. Yeni suyla birlikte alkalinite ve sertlik de değişir; LSI yeniden hesaplanır (LSI hesaplama).
- Klor hedefini yeni CYA'ya göre ayarla. %7,5 kuralını uygula ve yönetmelik bandını aşma (City of Lubbock; Resmî Gazete Ek-1).
- Ürün değiştir. Sezon içinde tablet yerine stabilizatörsüz klor kaynağına geçilmezse CYA aynı hızla geri birikir.
Havuz suyunun yılda en az bir kez tamamen boşaltılması Sağlık Bakanlığı tarafından belirtilir; çocuk havuzları için bu süre ayda bir kezdir (HSGM, Havuz Suları). Yıllık boşaltmanın CYA'yı sıfırlayan doğal fırsat olduğu unutulmamalıdır. Diğer parametrelerin bu değişimden nasıl etkilendiği havuz suyu dengesi rehberinde anlatılıyor; havuz hacmi ve ölçü seçenekleri için havuz fiyatları sayfasına bakılabilir.
Sık sorulan sorular
Siyanürik asit nasıl düşürülür? Yalnızca seyreltmeyle. Hedef oran 1 − hedef/mevcut formülüyle bulunur; 150 mg/L'den 100 mg/L'ye inmek için suyun %33'ü değiştirilir. Kimyasal ile düşürme etkili değildir (City of Lubbock).
Havuzlarda siyanürik asit derecesi kaç olmalıdır? Türkiye yönetmeliği ve WHO en çok 100 mg/L, CDC MAHC ise en çok 90 mg/L sınırı koyar. İşletme optimumu 30 mg/L, pratik üst sınır 50 mg/L'dir (Resmî Gazete Ek-1; NSW Health).
Klor kilitlenmesi nedir? Yüksek siyanürik asitte ölçülen serbest klorun büyük bölümü siyanürat türlerinde bağlı kalır ve dezenfekte eden HOCl derişimi düşer. Ölçüm normal görünürken dezenfeksiyon hızı azalır (EPA).
Yüksek siyanürik asitte klor artırmak yeterli mi? Hayır. %7,5 kuralı 100 mg/L CYA için 7,5 mg/L klor gerektirir; bu değer yönetmeliğin açık havuz üst sınırı olan 3 mg/L'nin üzerindedir. Çözüm su değişimidir (Resmî Gazete Ek-1).
Şoklama siyanürik asidi düşürür mü? Düşürmez, tersine engellenir. Hiperklorlamanın etkili olması için CYA'nın 15 ppm veya altında olması gerekir; yüksek CYA'da şok dozu boşa gider (City of Lubbock).
İlgili içerikler
- Havuz suyu dengesi: 6 parametrenin birbirini nasıl etkilediği
- Langelier Doygunluk İndeksi (LSI) nasıl hesaplanır
- Ters yıkama su tüketimi ve yıllık su bütçesi
- Havuz bakım maliyeti: yıllık kalem kalem
Kaynaklar
- NSW Health, Stabiliser (cyanurate) use in outdoor swimming pools — https://www.health.nsw.gov.au/environment/factsheets/Pages/stabiliser-cyanurate.aspx
- City of Lubbock, Texas, ppm Cyanuric Acid (PDF) — https://ci.lubbock.tx.us/storage/images/s75CKepSnRWLFZx3khwebCcC85kQcvZ6uxnftxvC.pdf
- US EPA, Chlorinated Cyanurates (Dichlor & Trichlor) Water Chemistry Implications — https://cfpub.epa.gov/si/si_public_file_download.cfm?p_download_id=537878&Lab=NRMRL
- CDC, 2023 Model Aquatic Health Code (PDF) — https://www.cdc.gov/model-aquatic-health-code/media/pdfs/2023-MAHC-508.pdf
- CDC, Home Pool and Hot Tub Water Treatment and Testing — https://www.cdc.gov/healthy-swimming/about/home-pool-and-hot-tub-water-treatment-and-testing.html
- WHO, Guidelines for Safe Recreational Water Environments Volume 2 (2006) — https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/43336/9241546808_eng.pdf
- Yüzme Havuzlarının Tabi Olacağı Sağlık Esasları Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete metni ve ekleri (PDF) — https://api.kmo.org.tr/uploads/portal/resimler/ekler/ca41479ac167979_ek.pdf
- 15.12.2011 tarihli ve 28143 sayılı değişiklik yönetmeliği (PDF) — https://www.alsglobal.eu/media-tr/mevzuat/yuzme-havuzlarinin-tabi-olacagi-saglik-esaslari-hakkinda-yonetmelik.pdf
- Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Havuz Suları — https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/su-guvenligi/havuz-sulari.html
- İSKİ, 2026 Aylık Su ve Atıksu Birim Fiyatları (PDF) — https://iskiapi.iski.gov.tr/uploads/2026_aylik_su_ve_atiksu_birim_fiyatlari_KLAS_Oe_R_d363120d24.pdf
- ASKİ, Su Tarifesi (PDF) — https://www.aski.gov.tr/Yukle/Dosya/SuTarifesi.pdf
