Havuzda fekal kirlenme protokolü: kapatma süresi ve CT değerleri

Havuzda fekal kirlenme ne yapılır sorusunun tek bir cevabı yoktur: kirlenme katı dışkı ise serbest klor 2 ppm'e çıkarılıp pH 7,5 veya altında 25–30 dakika tutulur; sulu dışkı ise *Cryptosporidium* riski nedeniyle CT değeri 15.300'e ulaşana kadar, 20 ppm klorda 12,75 saat boyunca hiperklorlama gerekir.

*Yayım: 2 Eylül 2026 · Son güncelleme: 2 Eylül 2026*

Bu yazıda ne var

• Katı dışkı ile sulu dışkı arasındaki 25 kat kapatma süresi farkının nedeni
• Giardia için klor konsantrasyonuna göre dezenfeksiyon süresi tablosu
• Cryptosporidium için CT = 15.300 hesabı ve klor seviyesine göre süreler
• Siyanürik asit varsa değişen süreler: 20 ppm'de 28 saat
• Kayıt formunda bulunması gereken alanlar
• Bu protokolün Türkiye mevzuatındaki karşılığı ve boşluğu

Katı dışkı ile sulu dışkı neden farklı ele alınır?

Fark etkenden gelir. CDC katı dışkıyı orta düzeyde klor toleranslı *Giardia* riski, sulu dışkıyı ise aşırı klor toleranslı *Cryptosporidium* riski olarak sınıflandırır (CDC Fecal Incident Response Recommendations). Aynı kaynak sulu dışkı olayını yüksek riskli bir olay olarak tanımlar; çünkü ishalli bir kişinin dışkısında milyonlarca *Cryptosporidium* ooksisti bulunabilir ve bu parazit normal havuz klor seviyelerinde günlerce canlı kalır.

Pratik sonuç şudur: müdahaleye başlamadan önce dışkının biçimini belirlemek zorunludur. Katı dışkıda havuz yarım saatte açılabilir; sulu dışkıda kapatma süresi saatlerle, siyanürik asit varsa günlerle ölçülür.

Katı dışkıda protokol nasıl uygulanır?

CDC'nin kamuya açık havuzlar için verdiği adımlar şunlardır (CDC):

1. Havuzu kullanıcılara kapat ve kimsenin girmediğinden emin ol.
2. Dışkıyı kepçe veya kova ile mümkün olduğunca bütün hâlde al. Süpürme veya vakumla alma önerilmez, çünkü dışkı parçalanıp dağılır.
3. Malzemeyi tuvalete boşalt, kepçeyi dezenfekte et. Kepçe dezenfeksiyon süresince suda bırakılabilir.
4. Eldiven kullan ve işlem sonrası elleri yıka.
5. Serbest kloru 2 ppm'e yükselt, pH'ı 7,5 veya altına getir, su sıcaklığını ideal olarak 25 °C ve üzerinde tut.
6. Bu değerleri en az 25–30 dakika koru ve havuzu ancak süre tamamlandıktan sonra aç.

Süreler klor konsantrasyonuna göre değişir. CDC'nin stabilizatörsüz klor için verdiği tabloda değerler %99,9 *Giardia* kist inaktivasyonuna karşılık gelir:

Kaynak: CDC Fecal Incident Response Recommendations.

Sıcak masaj havuzunda protokol farklıdır. CDC, jakuzide katı dışkı olayında havuzun ve boruların boşaltılmasını, yüzeylerin ovularak temizlenmesini, filtre malzemesinin değiştirilmesini veya temizlenmesini, ardından yeniden doldurup pH 7,0–7,8 ve serbest klor en az 3 ppm değerlerinde 30 dakika beklenmesini önerir (CDC).

Sulu dışkıda CT değeri nasıl hesaplanır?

Sulu dışkıda hedef bir konsantrasyon değil, konsantrasyon ile sürenin çarpımıdır. CDC bunu CT değeri olarak ifade eder:

\[ CT = C \times T \]

*C* serbest klor konsantrasyonu (ppm), *T* süre (dakika). *Cryptosporidium* için hedef CT = 15.300'dür; bu değer pH 7,5 ve su sıcaklığı 25 °C koşulunda üç log (%99,9) inaktivasyona karşılık gelir (CDC; CDC teknik doküman).

Kaynak: CDC. CDC'nin MMWR yayınında da aynı tanım kullanılır: "MAHC defines hyperchlorination as raising the free available chlorine to 20 ppm for 12.75 hours" (CDC MMWR 70/20).

CT mantığının pratik sonucu şudur: klor seviyesini yükseltmek süreyi kısaltır ama doğrusal biçimde. 10 ppm'den 20 ppm'e çıkmak süreyi 25,5 saatten 12,75 saate indirir; 20 ppm'i tutmak ise dozaj kapasitesi ve stok gerektirir. Küçük hacimli tesislerde bu nedenle boşaltma ve yeniden dolum sıklıkla daha hızlı bir yol olur; karar, havuz hacmi ile mevcut dozaj kapasitesi karşılaştırılarak verilir.

Süre boyunca izlenmesi gereken üç koşul var: pH 7,5 veya altında tutulmalı, su sıcaklığı ideal olarak 25 °C ve üzerinde olmalı, klor seviyesi düşerse süre yeniden hesaplanmalıdır. Ölçüm tarafında pratik bir sorun çıkar: konvansiyonel test kitleri 20 ppm'i okuyamaz. CDC bu aralık için 20–40 ppm ölçebilen test şeritleri ya da seyreltme yöntemi önerir (CDC).

CT süresi tamamlandıktan sonra filtre işlemleri gelir: filtre iyice ters yıkanır, yıkama suyu atığa verilir ve filtreden geri döndürülmez, uygun hâllerde filtre malzemesi değiştirilir. CDC hiperklorlama sonrası suyun *Cryptosporidium* açısından test edilmesini önermez (CDC). Klor seviyesi normal işletme bandına indikten sonra havuza girilebilir; şok sonrası bekleme mantığı için şoklamadan sonra havuza girme süresi yazısına bakın.

Siyanürik asit varsa süreler nasıl değişir?

Bu, protokolün en çok atlanan kısmıdır. Stabilize klor (siyanürik asit içeren ürünler) kullanılan havuzlarda hiperklorlama süresi ciddi biçimde uzar. CDC'nin verdiği değerler, siyanürik asidin 1–15 ppm aralığında olduğu havuzlar içindir:

Kaynak: CDC hiperklorlama dokümanı ve CDC Fecal Incident Response.

Siyanürik asit 15 ppm'in üzerindeyse hiperklorlamaya doğrudan başlanmaz: suyun bir kısmı boşaltılıp stabilizatörsüz suyla tazelenerek seviye 1–15 ppm aralığına indirilir. Küçük hacimli tesislerde CDC boşaltma, ovarak temizleme, filtre malzemesini değiştirme ve yeniden doldurma yolunu önerir (CDC).

Bu, siyanürik asidin neden günlük ölçülmesi gerektiğini de açıklıyor. Türkiye mevzuatı zaten günlük ölçüm ve en çok 100 mg/L üst sınırı getirir (Yönetmelik Ek-4); CDC'nin güncel Model Aquatic Health Code'u ise 300 ppm ve üzerini derhal düzeltilmesi gereken bir durum sayar (CDC MAHC). Kimyasal seçiminin işletme sonuçlarını havuz suyu kimyasalları sorularında daha ayrıntılı bulabilirsiniz.

Bir sınır: CDC, kamuya açık havuzlar için verdiği *Cryptosporidium* protokolünün kimyasal yaralanma riski nedeniyle bahçe havuzlarına uygulanmaması gerektiğini belirtir (CDC).

Kayıt formunda hangi alanlar olmalı?

Müdahalenin yapıldığını kanıtlayan şey kayıt formudur. CDC'nin su kirlenmesi müdahale kayıt formu şu alanları içerir (CDC Water Contamination Response Log):

Ara ölçümlerin süreye eşit dağıtılması iki işe yarar: klor düşüşünü zamanında görürsünüz ve süreyi yeniden hesaplamanız gerektiğini fark edersiniz. Formun bir kopyası aylık denetim dosyasına konur; işletme dosyasının bütününü site havuzu işletme el kitabında, açılış öncesi malzeme kontrolünü sezon açılış kontrol listesinde bulabilirsiniz.

Türkiye mevzuatı bu konuda ne diyor?

Burada bir boşluk var ve bunu bilmek önemlidir. Yüzme Havuzlarının Tabi Olacağı Sağlık Esasları ve Şartlarına Dair Yönetmelik su kalitesi eşiklerini, ölçüm sıklıklarını, personel ve denetim düzenini belirler; fekal kirlenme olayına özgü bir müdahale protokolü ve CT değeri içermez (Yönetmelik metni).

Mevzuatın dolaylı bağlantısı şudur: mikrobiyolojik analiz sonucu Ek-3'e uymazsa havuzun faaliyeti durdurulur ve şartlar sağlandıktan sonra yeniden numune alınır (Md. 13/1). Yani bir kirlenme olayı doğru yönetilmezse yaptırım analiz üzerinden gelir. Ayrıca havuz suyu yılda en az bir defa tamamen boşaltılıp genel temizlik yapılır, çocuk havuzları ayda en az bir defa boşaltılır (HSGM).

Halka açık havuzlarda işletme güvenliği ayrıca TS EN 15288-2 kapsamındadır; standardın Türkçe kabulü 28.01.2019 tarihlidir (BS EN 15288-2:2018 kaydı). Standardın madde bazlı kirlenme müdahale gerekleri ücretli metinde yer aldığı için burada veri yok bırakılmıştır. Uygulamada işletmelerin izlediği en ayrıntılı kaynak CDC'nin Model Aquatic Health Code'udur; 5. baskı 16 Aralık 2024'te yayımlanmıştır (CDC).

Sık sorulan sorular

Havuzda dışkı görülünce havuz kapatılmalı mı? Evet. Her iki kirlenme tipinde de ilk adım kullanıcıları sudan çıkarmak ve havuzu kapatmaktır. Katı dışkıda kapatma 25–30 dakika sürebilirken, sulu dışkıda hiperklorlama nedeniyle saatler sürer.

Katı dışkıda kaç dakika beklemek gerekir? CDC serbest kloru 2 ppm'e çıkarıp pH'ı 7,5 veya altında tutarak 25–30 dakika beklemeyi önerir. Klor 1 ppm'de bu süre 45 dakikaya çıkar, 3 ppm'de 19 dakikaya iner. Su sıcaklığının 25 °C ve üzerinde olması varsayılır.

Cryptosporidium için hiperklorlama ne kadar sürer? Hedef CT değeri 15.300'dür. Stabilizatörsüz suda 20 ppm serbest klorda süre 765 dakika, yani 12,75 saattir. 10 ppm'de aynı CT için 25,5 saat gerekir.

Siyanürik asit süreyi neden uzatır? Siyanürik asit klorun serbest etkinliğini düşürür. Bu nedenle 1–15 ppm siyanürik asit içeren suda 20 ppm klorla süre 12,75 saatten 28 saate çıkar. 15 ppm üzerindeki seviyelerde önce kısmi boşaltma ile stabilizatör düşürülür.

Hiperklorlama sonrası su test edilmeli mi? CDC hiperklorlama sonrası suyun Cryptosporidium açısından test edilmesini önermez. Bunun yerine CT değerinin sağlandığının kayıtla gösterilmesi, filtrenin ters yıkanması ve klorun normal işletme bandına indirilmesi esas alınır.

Kaynaklar

• CDC, Fecal Incident Response Recommendations for Aquatic Staff (PDF) — https://www.cdc.gov/healthy-swimming/media/pdfs/fecal-incident-response-guidelines.pdf
• CDC, What to Do When There Is Poop in the Pool — https://www.cdc.gov/healthy-swimming/response/what-to-do-when-there-is-poop-in-the-pool.html
• CDC, Hyperchlorination to Kill Crypto When Chlorine Stabilizer Is in the Water (PDF) — https://www.cdc.gov/model-aquatic-health-code/media/pdfs/hyperchlorination-to-kill-crypto-when-chlorine-stabilizer-is-in-the-water.pdf
• CDC, Water Contamination Response Log (PDF) — https://www.cdc.gov/healthy-swimming/media/pdfs/water-contamination-response-log-1.pdf
• CDC MMWR 70(20), Cryptosporidiosis Outbreaks — https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/70/wr/mm7020a1.htm
• CDC, Model Aquatic Health Code — Our Work — https://www.cdc.gov/model-aquatic-health-code/php/our-work/index.html
• CDC teknik doküman, klor stabilizatörünün inaktivasyona etkisi (PDF) — https://stacks.cdc.gov/view/cdc/151609/cdc_151609_DS1.pdf
• Yüzme Havuzlarının Tabi Olacağı Sağlık Esasları ve Şartlarına Dair Yönetmelik (PDF) — https://api.kmo.org.tr/uploads/portal/resimler/ekler/ca41479ac167979_ek.pdf
• Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Havuz Suları — https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/su-guvenligi/havuz-sulari.html
• BS EN 15288-2:2018 kaydı — https://www.en-standard.eu/bs-en-15288-2-2018-swimming-pools-for-public-use-safety-requirements-for-operation/

İlgili içerikler

• Site havuzu işletme el kitabı
• Tesis havuzu sezon açılış kontrol listesi
• Şoklamadan sonra havuza girme süresi
• Havuz suyu kimyasalları hakkında sık sorulanlar
• Havuz fiyatları