Havuz skimmer sayısı hesaplama: dip savağı ve dönüş nozulu yerleşim kuralları

Havuz skimmer sayısı hesaplama iki ölçütün büyüğüyle yapılır: yüzey alanı başına adet ve pompa debisinin tamamını karşılama koşulu. Kamuya açık havuzda ölçüt 500 ft² (46,5 m²), konut havuzunda 800 ft² (74,3 m²) başına bir skimmerdir. Dip savağı ise tek başına asla planlanmaz; en az iki emiş noktası gerekir.

Bu yazıda ne var:

• Yüzey alanı ve debi ölçütüne göre skimmer adedi, 46,5 m² ve 74,3 m² eşikleriyle
• 4×8'den 12×6 m'ye kadar yaygın ölçüler için hazır skimmer, savak ve nozul adedi tablosu
• Tek dip savağının emme kapanması riski ve EN 16713-2'nin 1 m aralık kuralı
• TS 11899'un her 8 m² için 1 besleme ağzı kuralı ve ölü bölge oluşmayan nozul geometrisi
• Rüzgâr yönünün skimmer yerini nasıl belirlediği

Skimmer adedi hangi iki ölçütle bulunur?

Birinci ölçüt yüzey alanıdır. Washington Yüzme Havuzu ve Spa Kodu'nun 315.3 maddesi, yüzey skimmerları tek taşma sistemi olarak kullanıldığında tablodaki alanlar veya bunların kesirleri için "birden az olmayan" skimmer istiyor (Washington SPSC 2021, Tablo 315.3). Kesir ifadesi önemli: 90 m² yüzeyli bir konut havuzu 74,3 m² eşiğini aştığı için 2 skimmer gerektirir, 1,2 skimmer gibi bir sonuç yoktur.

İkinci ölçüt debidir. Aynı kod ailesinin kamuya açık havuz maddesi, "her 500 ft² veya daha az yüzey alanı için en az bir skimmer ya da üreticinin maksimum debi değerinde pompa debisinin %100'ünü karşılayacak sayıda skimmer — hangisi büyükse" diyor (Kaliforniya Yapı Kodu 3136B). Belediye kodları bunu skimmer başına en az 30 gpm (≈6,8 m³/h) ve toplam skimmer kapasitesinin sirkülasyon debisinin en az %50'si olması biçiminde de yazıyor (East Moline Belediye Kodu 4-10-12).

Türk üretici pratiği 50 m² başına 1 skimmer olarak ifade ediliyor ve düzgün olmayan, L biçimli veya serbest formlu havuzlarda adedin artırılmasını öneriyor (Serapool teknik bilgi). Bu değer kamuya açık havuz eşiğine (46,5 m²) yakındır; villa havuzlarında ise kod eşiğinden daha güvenli tarafta kalır.

TS 11899, skimmerlı sistemi tek başına yeterli görmez. Standart, yüzeyden taşan suyun tercihen sirkülasyonun %100'ü, en az %50'si olmasını istiyor (TS 11899, TSE). Yani skimmer adedi belirlenirken hesabın çıkış noktası havuzun toplam sirkülasyon debisidir; bu debinin nasıl bulunacağı havuz pompa debisi hesaplama yazısında formülle veriliyor.

Yaygın havuz ölçüleri için hazır adet tablosu

Aşağıdaki tablo, konut havuzu ölçütü (74,3 m²), kamuya açık havuz ölçütü (46,5 m²) ve TS 11899'un her 8 m² için 1 besleme ağzı kuralı birlikte uygulanarak hesaplandı. Derinlik 1,50 m ortalama, devir daim süresi 6 saat alındı.

Tabloda dikkat çeken nokta şu: 6×12 m havuz konut ölçütüne göre tek skimmerla geçer, ancak 18 m³/h debinin tamamını tek skimmerdan çekmek gerekir. Skimmer başına 6,8 m³/h değeri esas alındığında bu havuzda 3 skimmer çıkar. Debi ölçütü, alan ölçütünden neredeyse her zaman daha sıkıdır. Yüzey alanı ile hacim arasındaki ilişkiyi ölçü bazında görmek için havuz modelleri sayfasındaki ölçü tabloları kullanılabilir.

Dip savağı kaç adet olmalı, tek savak neden riskli?

Tek dip savağı, insan gövdesinin ızgarayı kapatması hâlinde emme kapanması (suction entrapment) oluşturur. EN 16713-2:2016 bu nedenle "en az iki dengelenmiş ve çalışan emiş çıkışı" istiyor ve iki çıkışın çevreleri arasındaki mesafenin havuz ölçüsüne göre olabildiğince büyük, en az 1 m olmasını şart koşuyor. Standardın ikinci hükmü daha da belirleyici: "emiş çıkışlarından biri tıkanırsa, kalan çıkış veya çıkışlardan geçen debi, debinin %100'ünü karşılamalıdır" (EN 16713-2:2016 kaydı).

ABD'de aynı konu federal yasa düzeyindedir. Virginia Graeme Baker Yasası kapsamında, tek dip savağı bulunan bir havuzun işletmecisi savağı ya devre dışı bırakmak ya da ikinci bir emme önleyici sistem kurmak zorundadır; bu sistem otomatik kapatma, yerçekimiyle boşaltma, güvenlik vakum tahliye sistemi (SVRS) veya emiş sınırlayıcı havalık olabilir. Çift savak muafiyeti ise savak merkezleri arasında en az 3 ft (0,91 m) mesafe olmasına bağlıdır (CPSC Pool Safely, VGBA SSS).

Aynı kaynak, savak sayısına göre ızgara debi derecelendirmesini de veriyor:

ANSI/APSP/ICC-7 standardı ise işletme tarafına şu uyarıyı koyuyor: "Ciddi yaralanma veya ölümü önlemek için, herhangi bir emiş çıkışı kapağı eksik, kırık veya yanlış takılmışsa havuz veya spa kullanıcılara kapatılmalıdır. Eksik, hasarlı ya da yanlış takılmış bir emiş kapağının yedeği yoktur" (ANSI/APSP/ICC-7 2013 önizleme). Kapak standardı ASME/ANSI A112.19.8-2007 ve onun ardılı ANSI/APSP-16 2011'dir; 12 Kasım 2008 sonrası üretilen kapaklarda "VGB 2008" işareti aranır.

TS 11899 tarafında üç sayısal sınır birlikte çalışıyor: havuzdan doğrudan emiş yapan boru sayısı en az 2, havuz içiyle doğrudan bağlantılı en büyük boru ölçüsü 4" (100 mm), sabit emiş kapaklarında delik çapı en fazla Ø6 mm. Hız tarafında havuzdan emiş borularında 1 m/s, emiş kapaklarının net alanında 0,5 m/s sınırı var. Bu hız sınırlarının çap seçimine etkisi havuz boru çapı ve akış hızı yazısında tablolaştırıldı.

Kanal tipi (channel) savak, tek noktalı savağa alternatif çözümdür: emme alanı bir insan gövdesiyle kapatılamayacak kadar uzundur. EN 16713-2, tek ızgaralı çözüm için kullanıcının açıklığın %50'sinden fazlasını kapatamaması, yükseltilmiş ızgarada kubbe yüksekliğinin ana boyutun en az %10'u olması ve emiş açıklıklarını çevreleyen alanın 1 m² ölçütüyle değerlendirilmesi koşullarını sayıyor. Bu son koşulun eşitsizlik yönü getirilen kayıtta belirsiz kaldı — kurumsal veri yok.

Dönüş nozulu adedi ve yerleşim geometrisi nasıl kurulur?

TS 11899, besleme (dönüş) ekipmanı için net bir kural veriyor: her 8 m² için 1 adet, derinlik 1,35 m'nin altındaysa her 6 m² için 1 adet. Nozul açıklığı, çıkışta 2 mSS basınç oluşturacak biçimde seçilir. EN 16713-2 ise girişlerdeki su hızını 1,5 m/s ile sınırlıyor; 700 mm'den sığ suda tabandan dikey enjeksiyonda sınır 2 m/s ve giriş öncesi toplam dinamik yük 30 kPa'dır. Girişlerin toplam kapasitesi filtrasyon sisteminin nominal debisinin %100'ünü almaya yetmelidir.

Adet doğru olsa bile yerleşim yanlışsa ölü bölge oluşur. AQUA Magazine'de aktarılan saha yaklaşımı bunu açık biçimde tarif ediyor: "Nozulları rüzgârla birlikte çalışacak, suyu ve kiri skimmera taşıyacak şekilde yerleştiriyoruz. Skimmerın yanında, doğal akıma karşı çalışan bir nozul istemiyoruz. Nozulları skimmerın karşısına ya da havuzda dairesel hareket üreten desenlere koyuyoruz. Bir havuza 2, 3 veya 4 dönüş koyacaksanız yapabileceğiniz en kötü şey onları birbirine doğru püskürtmektir" (AQUA Magazine, ölü bölgeler).

Pratik geometri üç kuraldan oluşur. Nozullar aynı dönme yönünü destekler, böylece havuz genelinde tek bir dolaşım akımı kurulur. Skimmer ile nozul karşı köşelere alınır; nozul akımı yüzey kirini skimmer ağzına iter. Nozul yönü hafifçe aşağı verilerek akım derine indirilir: aynı kaynak, yüzeyin rüzgârla zaten karıştığını, aşağı yönlendirmenin ısı ve kimyasal dağılımını iyileştirdiğini belirtiyor. Merdiven cebi, oturma sekisi ve L kolunun iç köşesi ölü bölge adayıdır; buralara ek nozul konur.

Rüzgâr yönü skimmer yerini nasıl değiştirir?

Yüzey kiri suyla değil, rüzgârla taşınır. Bu nedenle skimmer, baskın rüzgârın kiri sürüklediği kenara — yani rüzgâr altına — yerleştirilir. Aktarılan saha yaklaşımında sıra bile böyle kuruluyor: önce baskın rüzgâr yönü belirlenir, skimmerlar buna göre konumlandırılır, nozul deseni sonra planlanır. Ölü bölgede su durgunlaşır; algin ürediği, bakterinin korunduğu ve kirin skimmera ulaşmak yerine dibe çöktüğü yer burasıdır.

Türkiye'de baskın rüzgâr yönü il ve mevsime göre değişir; proje aşamasında Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün ilgili istasyon verisine bakılması gerekir. Sabit bir "kuzeye koy" kuralı yoktur. Kısıtlı bir bahçede skimmer rüzgâr altına alınamıyorsa telafi yolu nozul desenini güçlendirmek ve skimmer adedini bir artırmaktır.

Skimmer, dip savağı ve nozul adedi tek başına anlamlı değildir; pompa debisi, filtre yüzeyi ve boru çapıyla birlikte tutarlı olmalıdır. Bu dört kalemin birlikte boyutlandırılması havuz hidroliği boyutlandırma yazısında iki örnek projeyle veriliyor; filtre yüzeyinin debiye bağlanması ise havuz filtre boyutu hesaplama yazısındadır.

Son bir kaynak ayrımı: devir daim süresi, filtrasyon hızı ve emme güvenliği hükümleri Sağlık Bakanlığı'nın yüzme havuzu yönetmeliğinde düzenlenmemiştir. Yönetmelik su kalitesi parametrelerini bağlar; hidrolik ve emme güvenliği eşikleri TS 11899, EN 16713-2 ve EN 15288 gibi standart düzeyinde kalır (HSGM havuz suları).

Sık sorulan sorular

50 m² havuzda kaç skimmer gerekir?

Alan ölçütüne göre konut havuzunda 1, kamuya açık havuzda 2 skimmer çıkar. Debi ölçütü genellikle daha sıkıdır: 75 m³ hacim ve 6 saat devir daimde 12,5 m³/h gerekir, skimmer başına 6,8 m³/h kabulüyle 2 skimmer gerekir. İkisinin büyüğü uygulanır. Serbest formlu havuzlarda bir adet fazla planlanır.

Tek dip savağı yasal mı?

EN 16713-2 en az iki dengelenmiş emiş çıkışı istiyor ve biri tıkanırsa kalanların debinin %100'ünü karşılamasını şart koşuyor. ABD'de tek savaklı havuzda ikinci emme önleyici sistem zorunludur. Türkiye yönetmeliğinde sayısal hüküm yok; uygulama TS 11899'un en az 2 emiş borusu kuralına dayanır.

Dönüş nozulları hangi yöne bakmalı?

Hepsi aynı dönme yönünü destekleyecek biçimde, skimmerın karşısından ona doğru akım üretecek şekilde ayarlanır. Nozullar birbirine karşı püskürtülmez. Yön hafifçe aşağı verilerek ısı ve kimyasal dağılımı derine indirilir. Merdiven cebi gibi köşelere ek nozul planlanır. Yerleşim önce baskın rüzgâr yönüne göre kurulur.

Skimmer ağzı su seviyesine göre nerede olmalı?

Skimmer ağzının ortası su seviyesiyle çakışacak biçimde çalıştırılır. Seviye ağzın altına düşerse skimmer hava yutar, pompa emiş kaybeder. Seviye çok yükseldiğinde ise yüzey filmi savağa ulaşmaz ve süpürme etkinliği düşer. Buharlaşma sezonunda seviye günlük izlenir ve gerekirse takviye yapılır. Otomatik seviye kontrolü bu işi kolaylaştırır.

Taşmalı havuzda skimmer gerekir mi?

Taşmalı (overflow) sistemde yüzey süpürmesi çevre kanalıyla yapılır, skimmer kullanılmaz. TS 11899 yüzeyden taşan suyun tercihen sirkülasyonun %100'ü olmasını ister; taşmalı sistem bu hedefi doğrudan karşılar. Denge tankı ve kanal eğimi hesabı ayrı bir tasarım kalemidir. Skimmer yalnızca hibrit çözümlerde ek olarak düşünülür.

Kaynaklar

• Washington Yüzme Havuzu ve Spa Kodu 2021, Madde 315.3 skimmer boyutlandırma tablosu: https://up.codes/s/skimmer-sizing
• Kaliforniya Yapı Kodu 2022, Madde 3136B havuz süpürme sistemleri: https://up.codes/s/pool-skimming-systems
• East Moline Belediye Kodu 4-10-12 skimmer debi kuralı: https://codelibrary.amlegal.com/codes/eastmolineil/latest/eastmoline_il/0-0-0-3338
• EN 16713-2:2016, evsel havuz dolaşım sistemleri: https://standards.iteh.ai/catalog/standards/cen/a5c3a2b9-a0c3-47f9-b077-5f63df96f0a5/en-16713-2-2016
• CPSC Pool Safely, Virginia Graeme Baker Yasası SSS: https://www.poolsafely.gov/wp-content/uploads/2016/08/Pool-Safely-FAQ.pdf
• ANSI/APSP/ICC-7 2013, emme kapanmasından korunma standardı önizlemesi: https://webstore.ansi.org/preview-pages/APSP/preview_ANSI+APSP+ICC+7-2013.pdf
• TS 11899, Yüzme havuzları — tasarım ve yapım kuralları: https://eforhavuz.com/pdf/tse.pdf
• AQUA Magazine, ölü bölgelerin oluşumu ve önlenmesi: https://www.aquamagazine.com/builder/article/15119204/dead-zones-how-they-happen-and-how-to-avoid-them
• Serapool, ideal skimmer sayısı teknik bilgi notu: https://serapool.com/en/blog-detail/technical-information/ideal-skimmer-count-for-pools
• Sağlık Bakanlığı HSGM, havuz suları: https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/su-guvenligi/havuz-sulari.html