Havuz suyu numune alma ve akredite laboratuvar süreci

Havuz suyu numune alma sıklığı ayda bir defadır; yoğun kullanım dönemlerinde mikrobiyolojik numune ayda iki defa alınır. Numune havuz kenarından yaklaşık 50 cm içeride, su yüzeyinin 20 cm altından alınır. Mikrobiyolojik numune en az 500 ml, kimyasal numune en az 1000 ml olur.

Yayımlanma: 2 Eylül 2026 · Güncelleme: 2 Eylül 2026

Bu yazıda ne var

• Numune alma noktası: kenardan 50 cm, yüzeyden 20 cm altı, en yoğun kullanım bölgesi
• Hacim, şişe tipi ve taşıma sıcaklığı: 500 ml / 1000 ml, (5±3) °C
• Teslim süresi sınırı: mikrobiyolojide 12 saat, kimyasalda 24 saat
• Laboratuvarın taşıması gereken iki belge: TS EN ISO/IEC 17025 ve işyeri açma ruhsatı
• Kayıt saklama: analiz raporları 1 yıl, kayıt defteri denetim konusu
• Sıklık ihlalinin sonucu: uyarı, faaliyet durdurma ve Temiz Havuz Sertifikası iptali

Numune hangi sıklıkta alınır?

Sıklık iki ayrı takvimden oluşur ve bunların karıştırılması en yaygın uygunsuzluk sebebidir. Birinci takvim resmî denetim, ikincisi işletmecinin kendi izlemesidir.

"Yoğun kullanım" ifadesi yönetmelikte tanımlanmamıştır. Uygulamada bunu İl Sağlık Müdürlüğü takdir eder; yaz sezonunda tam kapasiteyle çalışan otel ve aquapark havuzlarında iki haftalık sıklık beklenir. Yıllık planlamada açık havuz için Haziran–Eylül dönemini ayda iki numune varsayarak bütçelemek güvenli yaklaşımdır.

Sağlık Bakanlığı, işletmecinin sürekli izleme yükümlülüğünü şöyle özetler: "Sıcaklık, pH, serbest klor gibi parametreler, işletici tarafından 4'er saat aralıkla günde en az 3 defa analiz edilmelidir" (HSGM havuz suları).

Numune tam olarak nereden alınır?

Yönetmeliğin 6. maddesi ve ekleri numune alma noktasını üç koşulla belirler:

1. Su akımının en düşük, kullanımın en yoğun olduğu bölge. Yani giriş nozulunun önü değil, sirkülasyonun en zayıf kaldığı köşe. Bu, en olumsuz senaryoyu ölçme mantığıdır.
2. Havuz kenarından yaklaşık 50 cm içeride. Kenara yapışık alınan numune duvar biyofilmini taşır ve gerçek su kalitesini yansıtmaz.
3. Su yüzeyinin 20 cm altından. Yüzey filmi yağ, kozmetik ve organik yük bakımından ortalamayı temsil etmez.

Kaynak: yönetmelik tam metni.

Havuzun geometrisi bu noktayı belirler. Uzun dikdörtgen bir havuzda emiş ağzına en uzak kısa kenar köşesi, L biçimli havuzda kolun ucu kritik noktadır. Yeni havuz planlarken sirkülasyon ölü bölgesi bırakmamak, denetim riskini doğrudan düşürür; nozul ve emiş yerleşiminin havuz tipine göre değişimini havuz modelleri sayfasındaki yapı farklarıyla birlikte değerlendirmek gerekir.

Hangi şişe, hangi hacim, kaç saat?

Numunenin fiziksel taşınma koşulları yönetmelikte sayısal olarak tanımlıdır ve laboratuvarın numuneyi reddetme gerekçesi buradan çıkar.

Kaynak: yönetmelik tam metni.

Sodyum tiyosülfat, numunedeki artık kloru nötralize eder. Bu olmadan alınan bir numunede klor, şişe içinde bakteri öldürmeye devam eder ve sonuç gerçekte olduğundan temiz çıkar. Yani tiyosülfatsız şişe kullanmak, işletmecinin lehine görünen ama analizi geçersiz kılan bir hatadır.

12 saatlik sınır, kırsal tesisler için gerçek bir kısıt yaratır. Numunenin sabah alınıp aynı gün içinde şehirdeki laboratuvara soğuk zincirle ulaştırılması gerekir; öğleden sonra alınan bir numune, ertesi güne kalırsa mikrobiyolojik analiz için geçersizdir.

Laboratuvar hangi belgelere sahip olmalı?

Yönetmeliğin 7. maddesi yetkilendirme için iki koşul koyar: laboratuvarın ISO/IEC 17025 belgesine sahip olması ve Ek-1, Ek-2, Ek-3'te yer alan parametrelerin analiz yöntemlerinde akreditasyona sahip olması. 28143 sayılı değişiklik buna üçüncü bir koşul ekledi: özel laboratuvarların işyeri açma ve çalışma ruhsatına sahip olması (değişiklik metni).

Buradaki ayrım kritiktir: "17025 belgesi var" ile "sizin parametrenizde akredite" aynı şey değildir. Bir laboratuvar gıda analizlerinde akredite olabilir ama *Pseudomonas aeruginosa* için TS EN ISO 16266 yönteminde akreditasyon kapsamı olmayabilir. Akreditasyon her zaman kapsam bazlıdır.

Türkiye'de bu akreditasyonu veren kurum TÜRKAK'tır. Kurumun Deney Akreditasyon Başkanlığı, "deney laboratuvarlarının, tıbbi laboratuvarların, yeterlilik testi sağlayıcılarının, referans malzeme üreticilerinin ve biyobankaların akredite edilmesi işlemlerini" yürütür ve deney laboratuvarı akreditasyonunda TS EN ISO/IEC 17025 standardını esas alır (TÜRKAK Deney Akreditasyon Başkanlığı). TÜRKAK, ILAC ve Avrupa Akreditasyon Birliği (EA) ile karşılıklı tanıma anlaşmaları imzalamıştır.

İşletmeci açısından pratik kontrol listesi üç maddedir:

1. Laboratuvarın TÜRKAK akreditasyon sertifikasını isteyin ve ek kapsam listesini okuyun.
2. Kapsamda dört mikrobiyolojik metodun (TS EN ISO 6222, TS EN ISO 9308-1, TS EN ISO 16266) bulunduğunu doğrulayın.
3. Laboratuvarın Sağlık Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş olduğunu ve işyeri açma ruhsatı bulunduğunu teyit edin.

Analiz sonuçları kime, ne zaman bildirilir?

Süreç işletmecinin elinde bitmez. Yönetmelik, analiz sonuçlarının raporlama günü içinde hem Müdürlüğe hem işleticiye iletilmesini öngörür. Yani uygunsuz bir sonuç, işletmeci istese de gizlenemez; laboratuvar aynı gün İl Sağlık Müdürlüğüne bildirir.

Analiz ücreti işletmeciye aittir. Raporlar 1 yıl saklanır.

Bakanlık tarafındaki kayıt ise merkezîdir: "Havuzlar ile ilgili yapılan denetim ve izleme çalışmaları Çevre Sağlığı Bilgi Yönetim sisteminin 'Havuz Suyu Takip' bölümüne girilmekte ve elektronik ortamda takibi yapılmaktadır" (HSGM). Bu, bir tesisin geçmiş uygunsuzluklarının yıllar boyunca izlenebilir olduğu anlamına gelir.

Mikrobiyolojik sonuçların panoda ilanı da zorunludur. Bakanlık, mikrobiyolojik analiz sonuçları ile sıcaklık, pH ve serbest klor değerlerinin "kullanıcıların görebileceği bir panoda ilan edilmesi" gerektiğini yazar.

Kayıt defteri nasıl tutulur?

Yönetmeliğin 12. maddesi analiz kayıt defterlerini denetim konusu sayar. Denetimde sorulan başlıklar şunlardır: kullanılan kimyasalların Bakanlıktan ruhsatlı olup olmadığı, kimyasal deposunun uygunluğu, kişisel koruyucu donanım ve analiz kayıt defterleri.

Sahada görülen en sık uygunsuzluk, ölçüm değerlerinin sınırı aşması değil, defterin eksik doldurulmasıdır. Ek-4 günde en az üç sıcaklık ölçümü ister; defterde günde bir satır varsa, suyun uygun olduğu bir havuzda da uygunsuzluk yazılır. Defterin en az şu kolonları taşıması gerekir:

• Tarih ve saat (günde 3 satır, 4 saat aralıkla)
• Sıcaklık (°C), pH, serbest klor (mg/L), bağlı klor (mg/L)
• Siyanürik asit (mg/L), renk, bulanıklık — günlük
• Toplam alkalinite (mg/L) — haftalık
• Yapılan müdahale ve eklenen kimyasal miktarı
• Ölçümü yapan havuz suyu operatörünün adı ve imzası

Son satır önemlidir: ölçümü yapan kişinin belgeli havuz suyu operatörü olması gerekir. Belgeyi kimin alacağını ve eğitim yapısını havuz suyu operatörü belgesi yazısında ayrıntılandırdık. Bağlı klor değerinin niçin ayrı takip edilmesi gerektiği ise bağlı klor ve kloramin teşhisi yazısında.

Sıklığa uyulmazsa ne olur?

Yaptırım rejimi iki kademelidir. Kimyasal parametrelerde uygunsuzluk çıktığında yönetmeliğin 13. maddesi önce yazılı uyarı öngörür; uygunsuzluk giderilmezse faaliyet durdurulur. Mikrobiyolojik uygunsuzlukta ise ara kademe yoktur, faaliyet doğrudan durdurulur.

Buna ek olarak 12. madde uyarınca takvim yılı sonunda verilen Temiz Havuz Sertifikası, uygunsuzluk tespit edildiğinde iptal edilir.

Para cezası tarafı 17. maddenin 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununa yaptığı atıfla işler. Kanunun 282. maddesi, ayrıca ceza hükmü gösterilmeyen hâllerde hafif hapis ve para cezası öngörür; maddenin devamı işyerinin "yedi günden üç aya kadar" tatiline hükmedilebileceğini söyler (1593 sayılı Kanun). Metindeki tutarlar 1983 tarihli değişiklikten kalmadır ve her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir; güncel idari para cezası tutarı veri yok.

Sezon ortasında bir haftalık faaliyet durdurma, para cezasının kat kat üzerinde bir maliyettir. Bu yüzden numune takvimini denetime bırakmak yerine, işletmecinin kendi özel laboratuvar analizini denetim numunesinden 7–10 gün önce yaptırması yaygın bir risk yönetimi uygulamasıdır. Hangi eşiğin hangi kaynaktan geldiğini karıştırmamak için standart karşılaştırma tablosuna ve tüm eşiklerin listesi için yönetmelik rehberine bakılabilir.

Sık sorulan sorular

Numuneyi işletmeci kendi alabilir mi?

Resmî denetim numunesi İl Sağlık Müdürlüğü veya Bakanlıkça yetkilendirilmiş özel laboratuvar tarafından alınır ve iki adet Ek-6 formu düzenlenir. İşletmeci kendi izleme ölçümlerini Ek-4 kapsamında havuz mahallinde yapar; bu ölçümler resmî analizin yerine geçmez.

Analiz ücretini kim öder?

Yönetmelik analiz ücretinin işletmeciye ait olduğunu belirler. Bu, resmî denetim numunesi için de geçerlidir. Yıllık bütçede açık havuz için sezon boyunca ayda bir ile iki arasında değişen numune sayısını öngörmek gerekir.

Rapor kaç yıl saklanır?

Analiz raporları 1 yıl saklanır. Buna karşılık analiz kayıt defteri denetimde her zaman istenebileceği için, defterin sezon boyunca kesintisiz ve güncel tutulması gerekir. Sonuçlar aynı zamanda Çevre Sağlığı Bilgi Yönetim Sistemine işlenir.

Mikrobiyolojik numune 12 saatte ulaşmazsa ne olur?

Numune geçerliliğini yitirir ve analiz tekrarlanır. Süre sınırı, şişedeki mikroorganizma popülasyonunun taşıma sırasında değişmesini önlemek içindir. Aynı gerekçeyle taşıma sıcaklığı (5 ± 3) °C aralığında tutulur ve soğuk zincir kırılmaz.

Hangi laboratuvarın akredite olduğunu nasıl doğrularım?

Laboratuvardan TÜRKAK akreditasyon sertifikasını ve ekindeki kapsam listesini isteyin. Kapsamda havuz suyu parametrelerinin ve TS EN ISO 6222, TS EN ISO 9308-1, TS EN ISO 16266 metotlarının bulunması gerekir. Sertifika olmadan verilen rapor denetimde kabul görmez.

Kaynaklar

• Yüzme Havuzlarının Tabi Olacağı Sağlık Esasları ve Şartlarına Dair Yönetmelik, RG 6/3/2011-27866: https://api.kmo.org.tr/uploads/portal/resimler/ekler/ca41479ac167979_ek.pdf
• Yönetmelikte Değişiklik, RG 15/12/2011-28143 (Ek-4 ve laboratuvar ruhsatı hükmü): https://www.alsglobal.eu/media-tr/mevzuat/yuzme-havuzlarinin-tabi-olacagi-saglik-esaslari-hakkinda-yonetmelik.pdf
• T.C. Sağlık Bakanlığı HSGM, "Havuz Suları": https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/su-guvenligi/havuz-sulari.html
• TÜRKAK, Deney Akreditasyon Başkanlığı: https://www.turkak.org.tr/kurumsal/deney-akreditasyon-baskanligi.html
• 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu: https://ankahed.org.tr/UPLOAD/13-umumi-hifzisihha-kanunu.pdf

Erişim notu: mevzuat.gov.tr metin uç noktaları robots kısıtı nedeniyle okunamadı; yönetmelik madde ve ek metinleri künyesi doğrulanmış kurumsal PDF barındırmalarından alındı.

İlgili içerikler

• Yüzme havuzu yönetmeliği: hangi havuz kapsamda, hangi parametre zorunlu
• Yönetmelik, TS 11899 ve EN 16713 çelişiyor mu?
• Havuz suyu operatörü belgesi: kime zorunlu, nasıl alınır
• Bağlı klor ve kloramin teşhis akış şeması